.png)
4. TEMA:BİLİŞİM ETİĞİ VE SİBER GÜVENLİK
a) Bilişim etiği ile ilgili temel kavramları inceler.
b) Bilişim etiği kural ve ilkelerini bağlamdan kopmadan günlük hayatta kullanılacak şekilde dönüştürür.
c) Bilişim etiği kural ve ilkelerine uygun davranmanın önemini yeniden ifade eder.
BTY.5.4.2. Dijital ortamlarda gizlilik ve güvenlik önlemlerini yönetebilme
a) Dijital ortamlarda karşılaşabileceği gizlilik ve güvenlik risklerini belirler.
b) Dijital ortamlarda alabileceği gizlilik ve güvenlik önlemlerini belirler.
c) Dijital ortamlarda bilgi gizliliği ve güvenliğinin temel bileşenlerini ayırt eder.
ç) Dijital ortamda karşılaşılan bir durumu gizlilik ve güvenlik önlemleri açısından değerlendirir.
ETKİNLİK:
Yolda yürürken yerde çok pahalı bir kablosuz kulaklık buluyorsun. Kulaklığın kutusunda bir isim yazıyor. Yanındaki arkadaşın, "Bunu satıp parasıyla dondurma yiyelim, nasılsa sahibi çoktan yenisini almıştır," diyor.
Etik İkilem: İhtiyacı olmadığını düşündüğümüz birinin eşyasını geri vermek zorunda mıyız?
Tartışma Sorusu: Bir eşyanın sahibini tanımıyor olmamız, onu sahiplenmemizi haklı çıkarır mı?
Buna benzer durumlarda karar vermeden önce şu üç soruyu kendilerine sormalarını önerebilirsiniz:
Altın Kural: "Aynı şey bana yapılsaydı ne hissederdim?"
Görünürlük Testi: "Bu yaptığım davranış yarın sabah okulun girişindeki panoda haber olarak yayınlansa gurur duyar mıydım, yoksa utanır mıydım?"
Evrensellik Testi: "Dünyadaki herkes benim gibi davransaydı, dünya daha güzel bir yer olur muydu?"
Etik Nedir?
Etik; kimse bizi izlemediğinde bile doğru olanı yapmaktır. Sadece cezadan korktuğumuz için değil, "doğru olan bu olduğu için" verdiğimiz kararların bütünüdür.
ETİK SAVAŞÇISININ 4 TEMEL KURALI
Dürüstlük: "Küçük de olsa yalan söylemek yerine, gerçeğin gücünü seçerim."
Adalet: "Sadece kendim için değil, herkes için haklı olanı savunurum."
Saygı: "Başkalarının eşyalarına, fikirlerine ve duygularına özen gösteririm."
Sorumluluk: "Yaptığım hataların sonucunu başkasına yüklemem, üstlenirim."
🌐 1. Dijital Vatandaşlık
Nedir? İnternet dünyasında da tıpkı sokaktaki gibi saygılı ve sorumlu bir birey olmaktır.
Örnek: İnternette bir bilgi paylaşmadan önce onun doğru olup olmadığını kontrol etmek veya tanımadığın kişilerden gelen mesajlara karşı dikkatli olmak.
Slogan: "İnternette de beyefendi/hanımefendi ol!"
🛡️ 2. Bilişim Etiği
Nedir? Bilgisayar ve internet kullanırken neyin doğru, neyin yanlış olduğunu bilmektir. "Yapabiliyor olman, yapman gerektiği anlamına gelmez."
Örnek: Bir arkadaşının bilgisayarı açık kaldığında onun özel mesajlarını okumamak. (Teknik olarak okuyabilirsin ama etik olarak okumamalısın.)
Slogan: "Ekran başındayken de vicdanının sesini dinle."
⚖️ 3. Telif Hakkı
Nedir? Bir kişinin büyük emek vererek hazırladığı bir eserin (video, resim, müzik, oyun) izinsiz kullanılmamasıdır.
Örnek: YouTube kanalı için hazırladığın bir videoda, sevdiğin bir sanatçının şarkısını izin almadan fon müziği yapmamak. Veya bir sanatçının çizimini kendi çiziminmiş gibi paylaşmamak.
Slogan: "Emeğe saygı, geleceğe katkı!"
🚫 4. Siber Zorbalık
Nedir? Dijital araçları (sosyal medya, oyun chat’leri vb.) kullanarak birini bilerek üzmek, korkutmak veya utandırmaktır.
Örnek: Oyun grubunda bir arkadaşın hata yaptığında onunla dalga geçmek, onu gruptan dışlamak veya birinin istemediği bir fotoğrafını internette yaymak.
Slogan: "Klavyen kalkanın olsun, kılıcın değil!"
Örnek Etik İlkeler:
Başkalarının Dosyalarına Saygı Duy: "Başkasına ait bilgisayar, telefon veya tabletlerdeki özel dosyaları/fotoğrafları izinsiz karıştırmamalıyız."
Kaynak Göster (Emeğe Saygı): "İnternetten ödevimiz için aldığımız bir bilgiyi veya resmi, sanki biz yapmışız gibi sunmamalı; nereden aldığımızı (kaynağını) belirtmeliyiz."
Zararlı Yazılımlardan Kaçın: "Bilgisayarlara ve başkalarının cihazlarına zarar verebilecek yazılımlar (virüs vb.) hazırlamamalı ve yaymamalıyız."
Doğru Bilgi Paylaş: "İnternette doğruluğundan emin olmadığımız, başkalarını yanıltabilecek yalan haberleri veya bilgileri paylaşmamalıyız."
Nazik Bir Dil Kullan: "Oyunlarda veya mesaj gruplarında başkalarına karşı kaba sözler söylememeli, büyük harflerle bağırmamalıyız."
Zamanı Verimli Kullan: "Bilişim teknolojilerini sadece oyun için değil; öğrenmek, araştırmak ve kendimizi geliştirmek için de kullanmalıyız."
Şifre Gizliliğine Önem Ver: "Kendi şifrelerimizi kimseyle paylaşmamalı, başkasının şifresini öğrenmeye çalışmamalıyız."
Örnek Etik ilkeleri Kısa ve Slogan Tarzında Yazalım:
"İnternette de nazik ol, gerçek hayattaki gibi davran!"
"Bilgi çalma, bilgi paylaş!"
"Ekranın arkasında bir insan olduğunu unutma!"
"Güçlü şifre kullan, dijital kapını kilitle!"
1. Duygu ve Davranış Güvenliği
Bu kapı, senin duygularınla ilgilidir. İnternette birinin seni üzmesi, korkutması veya dışlaması bu bölüme girer.
Örnek: Oyunlarda birinin sana kötü sözler söylemesi (Siber Zorbalık) veya tanımadığın birinin seni rahatsız etmesi.
Ne Yapmalı? Üzüldüğünde veya korktuğunda asla yalnız değilsin. Hemen ekranı kapat ve durumu güvendiğin bir yetişkine (Anne, baba veya öğretmenin) anlat.
2. Cihaz ve Hesap Güvenliği
Bu kapı, senin bilgilerinle ilgilidir. Şifrelerin, fotoğrafların ve dijital eşyaların bu bölüme girer.
Örnek: Hesabının çalınması, şifrenin başkası tarafından ele geçirilmesi veya iznin olmadan kişisel bilgilerinin paylaşılması.
Ne Yapmalı? Güçlü şifreler kullan ve kişisel bilgilerini kimseyle paylaşma.
🆘 Bir Sorun Yaşarsam Ne Yapmalıyım?
Yalnız Değilsin: Yaşadığın şey ne olursa olsun, suçlu sen değilsin. Sessiz kalma, paylaş!
Okul Rehberlik Servisi: Okuldaki rehber öğretmenlerin, dijital dünyada yaşadığın her türlü sorunda (üzüntü, korku, zorbalık) sana destek olmak için oradalar. Onlara her zaman danışabilirsin.
Resmi Yardım Hattı (BTK): Eğer çok ciddi bir durum varsa, ülkemizde bu işlerle ilgilenen BTK Bilgi İhbar Merkezi var. Büyüklerinle birlikte oraya başvurabilirsin. ALO 120'yi arayabilirsin.
⚠️Dijital Dünyanın 4 Büyük Tuzağına dikkat Etmelisin
İnternette gezinirken bir dedektif gibi dikkatli olmalısın! İşte karşına çıkabilecek dijital tehlikeler:
👾 1. Zararlı Yazılımlar (Virüsler)
Nedir? Bilgisayarına veya telefonuna gizlice girip dosyalarına zarar veren, cihazını yavaşlatan "yaramaz" programlardır.
Tuzak: "Bedava oyun indir" veya "Tebrikler, kazandınız!" yazan reklamlara tıkladığında cihazına bulaşabilir.
Korunma: Bilmediğin linklere tıklama, güvenilir olmayan sitelerden dosya indirme.
🕵️ 2. Kimlik Hırsızlığı
Nedir? Birinin senin adını, soyadını, profil fotoğrafını ve bilgilerini kullanarak "senmişsin gibi" davranmasıdır.
Tuzak: Senin adına arkadaşlarına mesaj atıp onlardan para veya bilgi isteyebilirler.
Korunma: Sosyal medya hesaplarını gizli tut ve şifreni kimseyle paylaşma.
🔑 3. Kişisel Bilgilerin Çalınması
Nedir? Ev adresin, okulun, telefon numaran veya ailenin kredi kartı bilgilerinin kötü niyetli kişilerin eline geçmesidir.
Tuzak: Bazı "masum" görünen anketler veya kişilik testleri bu bilgileri çalmak için hazırlanmış olabilir.
Korunma: İnternette asla açık adresini veya özel iletişim bilgilerini paylaşma.
🎭 4. Sosyal Mühendislik (Kandırmaca)
Nedir? En tehlikeli tuzaktır! Birinin seni kandırarak şifreni veya bilgilerini kendi rızanla vermeni sağlamasıdır. Duygularınla oynarlar.
Tuzak: "Ben oyun yöneticisiyim, hesabını kontrol etmem için şifreni vermelisin" diyen bir mesaj bu tuzağın bir parçasıdır.
Korunma: İnternette tanımadığın kişilere güvenme. Gerçek bir yönetici veya resmi kurum asla senden şifreni istemez!
.png)