a) İnternette bilgiye ulaşmak için uygun kaynakları belirler.
b) Bilginin doğruluğunu değerlendirmek için internetteki farklı bilgi kaynaklarını kullanır.
c). Bilgiye ulaşmak için kullandığı kaynakları uygunluk/verimlilik kapsamında değerlendirir.
ÖĞRETMEN DERS NOTU:
BTY.5.3.3. İnternet ile amacına uygun olarak çalışabilme - İhsan Akarsu -Bilişim Teknolojileri
ETKİNLİK:
ÖĞRENCİ DERS NOTU:
İnternetteki trafik, tıpkı bir restorandaki işleyişe benzer. Bu sistemde iki ana kahraman vardır:
İstemci (Client): Bilgiye ihtiyaç duyan kişidir. Siz bilgisayarınızdan veya telefonunuzdan bir web sitesine girmek istediğinizde bir istekte bulunursunuz. Yani siz bir "istemci"siniz.
Sunucu (Server): Bilgileri depolayan ve çok güçlü olan bilgisayarlardır. İstemcinin istediği bilgiyi (web sitesi, video, oyun) bulur ve ona cevap gönderir.
3. Ağ Yapısı: Veriler Nasıl Taşınır?
Bilgisayarlar birbirlerine sadece havadan (Wi-Fi) bağlı değildir. Aslında internetin arkasında fiziksel bir yapı vardır:
Kablolar: Okyanusların altından geçen devasa fiber optik kablolar kıtaları birbirine bağlar.
Yönlendiriciler (Router): Verilerin hangi yoldan gideceğine karar veren trafik polisleri gibidirler.
IP Adresi: İnternete bağlı her cihazın tıpkı evimizin adresi gibi bir numarası vardır. Veriler bu adresler sayesinde yanlış yere gitmeden hedefine ulaşır.
4. Bilgiye Erişim Aracı Olarak İnternet
İnternet sadece oyun oynamak veya video izlemek için değildir; o dünyanın en büyük bilgi deposudur.
Hız: Eskiden bir bilgiye ulaşmak için kütüphanelere gidip saatlerce kitap karıştırmak gerekiyordu. Şimdi saniyeler içinde milyonlarca kaynağa ulaşabiliyoruz.
Çeşitlilik: Ansiklopediler, makaleler, eğitim videoları ve online kurslar sayesinde her konuda kendimizi geliştirebiliriz.
Güncellik: Kitaplar basıldıktan sonra içindeki bilgi değişmez, ancak internetteki bilgiler anlık olarak güncellenebilir.
1. Donanım Birimleri (Fiziksel Parçalar)
Bunlar dokunabildiğimiz, kablo takabildiğimiz cihazlardır.
Bilgisayar veya Akıllı Cihaz: İnternete girmek için kullandığımız ana araçtır (Masaüstü PC, dizüstü bilgisayar, tablet veya akıllı telefon).Modem: İnternetin "kapı eşiği"dir. Dışarıdan gelen sinyalleri bilgisayarın anlayacağı dile çevirir.Ağ Kartı (Ethernet Kartı): Bilgisayarın kasanın içinde bulunan ve internete bağlanmasını sağlayan parçadır. Kablolu bağlantı için arkasında küçük bir giriş bulunur.Yönlendirici (Router): Genellikle modemle birleşiktir. İnterneti evdeki farklı cihazlara (telefon, televizyon, tablet) paylaştırır.Kablolar (CAT5/CAT6): Modemi bilgisayara fiziksel olarak bağlayan, genelde uçları şeffaf olan kablolardır.Splitter (Ayırıcı): Eğer internet telefon hattı üzerinden geliyorsa, telefon sesi ile internet verisini birbirinden ayıran küçük kutucuktur.
2. Yazılım Birimleri (Programlar)
Donanımın internette ne yapacağını belirleyen görünmez komutlardır.İşletim Sistemi: Bilgisayarın genelini yöneten ana yazılımdır (Windows, MacOS, Android veya Pardus gibi). İnternet ayarları burada yapılır.İnternet Tarayıcısı (Web Browser): İnternet sitelerini görüntülememizi sağlayan araçlardır.Örnekler: Google Chrome, Microsoft Edge, Mozilla Firefox, Safari.
3. Olmazsa Olmaz: Servis Sağlayıcı (ISS)
Donanım ve yazılımınız olsa bile, bir "yol" olmadan bir yere gidemezsiniz.
İnternet Servis Sağlayıcı (ISS): Bize internet hizmetini satan şirkettir (Türk Telekom, Superonline vb.). Bu şirketler bize bir kullanıcı adı ve şifre vererek dünya ağına bağlanmamızı sağlar.
6.İnternet Adreslerini Tanıyalım
Bir internet sitesine ulaşmak için kullandığımız adreslere URL denir. URL açılımı “Uniform Resource Loader” olarak verilir. Tıpkı evimizin adresi gibi, internet adresleri de belirli bölümlerden oluşur ve bize sitenin kimliği hakkında bilgi verir.
1. İnternet Adresinin Bölümleri
Örnek adres: www.meb.gov.tr
www: "World Wide Web" (Dünya Çapında Ağ) ifadesinin kısaltmasıdır.
meb (Alan Adı): Sitenin özel adıdır. Genellikle kurumun veya kişinin ismini yansıtır.
gov (Site Uzantısı): Sitenin ne tür bir kuruluşa ait olduğunu gösterir.
tr (Ülke Kodu): Sitenin hangi ülkeye kayıtlı olduğunu belirtir (tr: Türkiye, de: Almanya, fr: Fransa gibi).
7. Arama Motoru Nedir?
İnternet üzerindeki milyarlarca web sayfasını tarayan, içeriklerini dizinine ekleyen ve biz bir şey aradığımızda bize en uygun sonuçları listeleyen yazılımlardır. (Örnek: Google, Bing, Yandex, DuckDuckGo).Arama yaparken sadece "anahtar kelime" yazmak yetmez. İhtiyacımıza göre aramayı özelleştirebiliriz:
Görsel ve Haber Aramaları: Arama çubuğunun hemen altındaki Görseller, Haberler, Videolar veya Haritalar sekmelerini kullanarak sadece o türdeki sonuçlara ulaşabiliriz.
Dosya Türüne Göre Arama: Eğer sadece bir sunum (PPT) veya belge (PDF) arıyorsak, arama teriminin yanına
filetype:pdfveyafiletype:pptyazabiliriz.Örnek: "Güneş Sistemi filetype:ppt" yazarsan sadece sunum dosyalarını bulursun.
Tam Eşleşme (Tırnak İşareti): Bir cümleyi olduğu gibi aramak istiyorsak tırnak içine alırız.
Örnek:
"Sakla samanı gelir zamanı"
Site İçinde Arama: Sadece belirli bir sitedeki sonuçları görmek için site: komutunu kullanırız.
Örnek: "Yarışma site:meb.gov.tr"
8. Doğru Bilgiye Nasıl Ulaşırım?
İnternette bulduğun bir bilgiyi hemen doğru kabul etmeden önce şu üç soruyu sor:
Kim Yazmış? Bilgiyi paylaşan kişi konunun uzmanı mı? Yazarın adı veya bir kurumun ismi var mı?
Güncel mi? Özellikle bilim ve teknoloji gibi konularda bilginin tarihi çok önemlidir. Çok eski bir bilgi artık geçerli olmayabilir.
Başka Kaynaklar Ne Diyor? Bir bilgiyi en az 2-3 farklı güvenilir siteden kontrol et. Eğer tüm güvenilir kaynaklar aynı şeyi söylüyorsa, o bilgi büyük ihtimalle doğrudur.
Unutma: .gov, .edu ve .k12 uzantılı siteler, resmi ve akademik oldukları için en güvenilir kaynaklardır.
Bir araştırmayı sunarken başkasının emeğine saygı duymak hem yasal bir zorunluluk hem de bir dürüstlük göstergesidir.
Kopyala-Yapıştır Yapma: Başkasının yazdığı cümleleri olduğu gibi alıp kendi ödevinmiş gibi göstermek "bilgi hırsızlığı" (intihal) sayılır. Okuduğun bilgiyi kendi cümlelerinle özetle.
Kaynak Göster: Bilgiyi hangi web sitesinden aldığını mutlaka belirt.
Örnek: "Bu bilgiler www.eba.gov.tr adresinden alınmıştır."
Görsel Kullanımı: İnternetten aldığın fotoğrafların telif hakkı olabilir. Mümkünse "ücretsiz kullanım" izni olan görselleri tercih et.
Yalan Haber Yayma: Doğruluğundan emin olmadığın şaşırtıcı veya korkutucu bilgileri başkalarıyla paylaşma.
.png)